RADOSNA EDUKACJA jest mottem w naszej codziennej pracy z dziećmi, dlatego postanowiłyśmy dzisiejszy wpis poświęcić roli gier i zabaw w rozwoju dziecka. Dzięki grom i zabawom proces nauczania – uczenia się staje się lżejszy, przyjemniejszy, ciekawszy i ekscytujący. W uczeniu się przez zabawę występują wszystkie podstawowe elementy kształcenia wielostronnego, tj.: uczenie się przez poznawanie, przeżywanie i działanie.
   Gry i zabawy kojarzą się dziecku z przyjemnym spędzeniem czasu i rozrywką, dlatego też program edukacji wczesnoszkolnej daje duże możliwości zastosowania zabaw jako jednej z form pracy w szkole. Zadania edukacyjne mogą być realizowane w sposób twórczy poprzez wprowadzenie do zajęć gier słowotwórczych, pamięciowych, logicznych, planszowych, strategicznych, zagadek, quizów i łamigłówek, których rozwiązanie wymaga niekiedy znacznego wysiłku umysłowego i sporej dozy pomysłowości. Takie zajęcia cieszą się wśród dzieci olbrzymim powodzeniem.

Podczas zabawy dziecko:
- lepiej poznaje siebie samego,
- dokładniej obserwuje i oceniania pozostałych uczestników,
- wczuwa się w sytuację drugiej osoby,
- ma większą pewność siebie,
- jeżeli jest w danej konkurencji najszybsze lub najlepsze, to rośnie u niego poczucie własnej,
- ćwiczy szybkość reagowania,
- rozwija zdolność do współpracy w grupie,
- rozwiązuje problemy jednocześnie przezwyciężając trudności,
- częściej odnosi sukcesy,
- rozwija wyobraźnię, twórcze pomysły,
- rozwija inteligencje wielorakie,
- jest bardziej pomysłowe i kreatywne;

Poniżej przedstawiamy propozycje zabaw z wykorzystaniem ogólnie dostępnych środków dydaktycznych:

1. Gra słowotwórcza - Gra w wyrazy
Cel: Usprawnienie analizy i syntezy wyrazów-tworzenie wyrazów.
Pomoce: alfabet ruchomy

Dzieci losują litery z alfabetu ruchomego. Układają je na ławce lub przypinają do tablicy w formie kwadratu 4 x 4, np.:
K S M I
R A Z Ś
O N C L
S K O G

Dzieci tworzą z liter wyrazy, poruszając się po liniach: pionowych, poziomych, ukośnych.
Przed rozpoczęciem gry nauczyciel podaje warunki:
- nie można przeskakiwać liter
- nie można układać skrótów wyrazów
- za ułożenie wyrazu składającego się z trzech liter można otrzymać 1 punkt, wyrazu składającego się z czterech liter można otrzymać 2 punkty, a składającego się z pięciu liter – 3 punkty.
np.:
K S M I
R A Z Ś
O N C L
S K O G

MIŚ

np.:
K S M I
R A Z Ś
O N C L
S K I G

SANKI

Liczba graczy jest dowolna (mogą uczestniczyć wszyscy uczniowie). Wyrazy należy układać w określonym czasie, np. 3 minuty. Po jego upływie należy sprawdzić poprawność wykonania zadania i podliczyć punkty.

2. Gra słowotwórcza - Faszerowany mostek
Cel:
• Usprawnienie analizy i syntezy wyrazów- tworzenie wyrazów z pierwszych i ostatnich
liter przykładowego wyrazu.
• Wdrażanie do czytania ze zrozumieniem.
Pomoce: alfabet ruchomy

Dzieci układają wyrazy ( jeden pionowo od góry, drugi od dołu) z liter alfabetu ruchomego w niewielkiej odległości od siebie. Następnie ich zadaniem jest uzupełnienie wnętrza mostka - nafaszerowanie go wyrazami zapisanymi według reguły: pierwsza litera wyrazu to początek mostka, ostatnia litera wyrazu, to ostatnia litera mostka.

Np.
M I A R A
I N D O R
A N I A
R Ó Z G I
A L A R M

3. Gra słowotwórcza - Obrazkowa gimnastyka
Cel:
• Ćwiczenie syntezy i analizy sylabowej i fonemowej wyrazów.
• Układanie zdań.
Pomoce: karty z obrazkami np.: z gier Memory

Dzieci siedzą w kole. Nauczyciel rozdaje każdemu dziecku obrazek. Nauczyciel lub wybrany uczeń wymawia sylaby, np. far-by lub głoski, np. f – a- r- b- y.
Dziecko, które ma taki obrazek (farby) powinno wstać i wykonać ćwiczenie gimnastyczne zaproponowane przez nauczyciela. Jeżeli dziecko nie zareaguje, to jego zadaniem jest ułożenie prostego zdania z danym wyrazem, np. To są farby Oli.

4. Zabawa - Tajemnicze kropki
Cel:
• Ćwiczenie analizy wyrazów 3, 4, 5 6 głoskowe.
• Układanie zdań.

I wersja:
Pomoce: duża kostka do gry, kartoniki z wybranymi obrazkami do gier Memory, których nazwy składają się z 3, 4, 5 i 6 głosek.

Dzieci losują kartoniki z obrazkami z gier Memory. Wybrane dziecko rzuca kostką. Zadaniem dzieci jest położenie tych obrazków, które mają taką liczbę głosek, jaką wskazuje wyrzucona liczba oczek.
Np. obrazek przedstawiający kota; kostka pokazuje 3 oczka

II wersja:
Pomoce: duża kość do gry, obrazki z gier Memory, których nazwy składają się z 2 3, 4 sylab.

Dzieci losują kartoniki z obrazkami z gier Memory. Wybrane dziecko rzuca kostką.
Zadaniem dzieci jest położenie tych obrazków, które składają się z takiej liczby sylab, jaką wskazuje wyrzucona liczba oczek.
Np. obrazek przedstawiający długopisy ( dłu – go – pi- sy); kostka pokazuje 4 oczka.

5. Gra dydaktyczna – Superpamięć
Cel:
• Ćwiczenie uwagi, pamięci, koncentracji i spostrzegawczości;
• Usprawnianie analizy i syntezy głoskowej- wyodrębnianie samogłosek w nagłosie wyrazów.
Pomoce: Obrazki do gier Memory, kostki do gry.

I wersja:
Obrazki do wybranej gry należy wymieszać i rozłożyć na ławce lub dywanie odwrotną stroną (aby obrazek był zakryty). Dzieci rzucają kolejno kostką do gry. Grę rozpoczyna dziecko, które jako pierwsze wyrzuci 1 oczko. Zadaniem dzieci jest poszukiwanie par obrazków, np.:
2 psy-2 psy.

Dzieci po kolei odkrywają po 2 obrazki. Jeśli odkryte obrazki są takie same, dziecko zabiera je. Gdy okaże się, że zostały odkryte dwa różne obrazki, dziecko zakrywa je i odkłada na to samo miejsce. Wygrywa ten uczeń, który zbierze najwięcej par obrazków.

II wersja:
Obrazki do wybranej gry należy wymieszać i rozłożyć na ławce lub dywanie odwrotną stroną ( aby obrazek był zakryty). Dzieci wyrzucają kolejno kostką do gry. Grę rozpoczyna dziecko, które jako pierwsze wyrzuci 1 oczko. Zadaniem dzieci jest poszukiwanie par obrazków, których nazwy rozpoczynają się taką samą głoską, np. książka – kredki.

Dzieci po kolei odkrywają po dwa obrazki. Jeśli nazwy odkrytych obrazków rozpoczynają się taką samą głoską - dziecko zabiera obrazki. Gdy okaże się, że zostały odkryte dwa obrazki, których nazwy rozpoczynają się różnymi głoskami, dziecko zakrywa je i odkłada na to samo miejsce. Wygrywa ten uczeń, który zbierze najwięcej par obrazków.

6. Zabawa - Kuferek skarbów
Cel: wspomaganie wyobraźni i rozwój mowy
Pomoce: kuferek (np. pudełko), a w nim różne przedmioty znane dzieciom.

Nauczyciel wyciąga z kuferka zgromadzone w nim przedmioty i pokazuje dzieciom. Zadaniem dzieci jest odgadnąć do czego służy każdy przedmiot. Następnie dzieci wymyślają inne zastosowanie znanych na co dzień przedmiotów.

7. Zabawa - Snuj się, snuj bajeczko
Cel: wspomaganie wyobraźni i rozwój mowy

Nauczyciel wprowadza nastrój i zaczyna opowiadać wymyśloną bajkę np. Dawno, dawno temu, za lasem, w maleńkiej chatce mieszkała dziewczynka… Kolejne dziecko opowiada dalej dodając jedno swoje zdanie itd. Na zakończenie dzieci podejmują próbę odtworzenia całej bajki. Mogą odegrać ją w formie dramy, scenki rodzajowej lub pantomimy.

8. Zabawa – Skarbnica
Cel: wspomaganie wyobraźni i rozwój mowy

Zabawa polega na wymienianiu słów według określonych wymogów treściowych. Dzieci wymieniają rzeczy – obiekty np. tylko białe (śnieg, mąka, cukier itp.). Następnie nauczyciel dodaje kolejne kryterium: wymień rzeczy lub obiekty białe i miękkie itp. Nauczyciel może podawać różne kryterium w zależności od opracowywanej tematyki.

9. Zabawa - Podobieństwa i różnice
Cel: wspomaganie wyobraźni i rozwój mowy
Pomoce: kartoniki z zapisanymi pojęciami przeciwstawnymi np. bogaty-biedny, wysoki-niski, słodki-kwaśny, wolny-szybki itp.

Dzieci dobierają się dwójkami i losują kartoniki z pojęciami przeciwstawnymi. Każda z par ma zaprezentować wylosowane pojęcia. Zadaniem pozostałych uczestników jest odgadnięcie, o jakie pojęcia chodziło.

   Przedstawione gry i zabawy są jedną z form edukacji. Pozwalają uniknąć znużenia w nauczaniu, angażują wszystkie zmysły, uczą zasad współżycia w zespole i przygotowują do aktywnego spędzania czasu. Wspomagają wyobraźnię i rozwój mowy, umożliwiają działanie i zaangażowanie wszystkich dzieci oraz rozwijają myślenie twórcze. Dominują w nich metody poszukujące, ekspresyjne i praktyczne, które wyzwalają aktywność twórczą dziecka. Takie zabawy pobudzają dziecko do działania, pozwalają mu poznawać i odkrywać świat poprzez zaangażowanie zmysłów. Rozbudzają jego kreatywną i otwartą postawę wobec ludzi i otaczającej rzeczywistości. Uczą też tolerancji i zrozumienia dla odmienności innych.

Pisząc ten artykuł korzystałyśmy z książek:
• A. Góralski, Być nowatorem. Poradnik twórczego myślenia, Warszawa 1990
• B. Hołyńska, Zabawy rozwijające mowę dziecka, Warszawa 1986
• J. Zborowski, Rozwijanie aktywności twórczej dzieci, Warszawa 1986
• R. Trześniowski, Zabawy w Życiu i rozwoju dziecka. Warszawa 1987. Wyd. „Sport i turystyka "
• A. Matelska, Zabawy dramowe w edukacji wczesnoszkolnej. Poznań 2001. ODN.

                                                                       Balbina Piechocińska i Grażyna Śliwa