Szkole sprzyja stabilność. Jednak codziennie dokonywane są nowe odkrycia naukowe, powstają nowe technologie, powstają nowe teksty kultury. Dlatego w każdym kraju co parę lat toczy się dyskusja o tym, jak i czego uczyć. Czasem także okoliczności zewnętrzne sprawiają, że rozwiązania przyjęte w obrębie systemu edukacji przestają być skuteczne wbrew staraniom nauczycieli oraz uczniów. Zachodzą dziś trzy ważne powody, dla których należy dokonać reformy programowej w polskich szkołach.

Powód I: niedopasowanie podstawy programowej do obecnej populacji uczniów.

Jesteśmy świadkami bezprecedensowego wzrostu aspiracji edukacyjnych młodych Polaków. Jeszcze kilka lat temu tylko około 50% uczniów z każdego rocznika podejmowało naukę w szkołach umożliwiających zdawanie matury. Dziś, po ukończeniu gimnazjum, takie szkoły wybiera 80% uczniów. W rezultacie co drugi Polak w wieku od 19 do 24 lat studiuje, zaś liczba studentów w Polsce, w ciągu zaledwie kilku lat, wzrosła aż pięciokrotnie. Dziś w szkołach kończących się maturą, a następnie na uczelniach, mamy dużą grupę młodzieży, która dawniej zakończyłaby swoją edukację w zasadniczej szkole zawodowej.

Jest jasne, że szkoła powinna tę nową populację uczyć inaczej; tymczasem dzisiejsze progra-my nauczania zostały stworzone z myślą o zdolniejszej połowie każdego rocznika. W rezul-tacie, pomimo nie mniejszego niż dawniej wysiłku wkładanego przez nauczycieli, polskiej szkole nie udaje się dziś osiągnąć satysfakcjonujących efektów kształcenia.

Należy zatem znaleźć sposób, by - nie obniżając wymagań - dopasować nauczanie do obecnej populacji uczniów.

Powód II: niemożność zmieszczenia pełnego cyklu kształcenia ogólnego w ciągu trzech lat.

Dziś szkoła dwukrotnie usiłuje zrealizować pełny cykl kształcenia ogólnego: po raz pierwszy w gimnazjum i po raz drugi w szkole ponadgimnazjalnej kończącej się maturą. Wielu nauczy-cieli - zarówno gimnazjalnych, jak i licealnych - usiłuje zawrzeć cały kanon wiedzy ukształtowany w czasach czteroletnich liceów w trzyletnim cyklu edukacyjnym. To może się udać tylko w najzdolniejszych klasach, w pozostałych skutkuje to zbyt pospiesznym, powierzchownym omawianiem kolejnych tematów.

Szczególnie wyraźnie widać to na przykładzie przedmiotu historia. W obu cyklach brakuje czasu na realizację historii najnowszej; w pierwszym na przeszkodzie staje egzamin gimnazjalny, w drugim - matura.

Należy zatem wydłużyć czas na realizację podstawowego cyklu kształcenia.

Powód III: obniżenie wieku szkolnego wymaga korekty programowej.

Obecnie zachodzą optymalne warunki demograficzne dla obniżenia wieku szkolnego: mamy najmniej liczny rocznik sześciolatków, zaś szkoły opuszczają znacznie liczniejsze roczniki absolwentów. Wprawdzie uczniowie sześcioletni są w stanie nauczyć się nie mniej niż ich starsi o rok koledzy, należy ich jednak uczyć z początku mniej abstrakcyjnie - z wykorzysta-niem konkretnych obiektów i sytuacji.

Należy zatem dostosować podstawę programową do możliwości percepcji młodszych uczniów.