Wychowanie przedszkolne

Dzięki ostatniej zmianie ustawy o systemie oświaty każdy pięciolatek zyskał prawo do wychowania przedszkolnego w formie tradycyjnej lub w innej formie wychowania przedszkolnego.

Dzieci uczęszczające do placówek wychowania przedszkolnego - niezależnie od formuły organizacyjnej i miejsca, gdzie się znajdują - muszą zrealizować pełny zakres podstawy programowej, by uzyskać należyte przygotowanie do nauki szkolnej i do radzenia sobie w sytuacjach życiowych.

Zadaniem nauczycieli jest prowadzenie obserwacji pedagogicznych, mających na celu pozna-nie możliwości i potrzeb rozwojowych każdego dziecka. Z początkiem roku poprzedzającego rozpoczęcie przez dziecko nauki w klasie I szkoły podstawowej należy przeprowadzić analizę gotowości dziecka do podjęcia nauki w szkole (diagnoza przedszkolna) i przedstawić ją rodzicom (opiekunom dziecka), a następnie wspierać edukacyjne przez ten rok dziecko odpowiednio do zdiagnozowanych potrzeb.

Od ponad ćwierć wieku w przedszkolach uczy się czytania i przygotowuje się dzieci do nauki pisania. Potem w klasie pierwszej nauczyciele ponownie uczą je czytania, tym razem w połączeniu z nauką pisania. Ponieważ dzieci uczą się dwukrotnie tego samego, należałoby oczekiwać, że będą czytać znakomicie. Tak jednak nie jest - między innymi z powodu oddzielenia nauki czytania od nauki pisania.

Wśród uczniów rozpoczynających naukę w klasach pierwszych zwykle jest kilkoro dzieci, które świetnie czytają, natomiast pozostałe z trudem uczą się pisać i czytać, gdyż zbyt słabo zostały do tego przygotowane w przedszkolu i w klasach zerowych. Praktyka pedagogiczna dowodzi, że o wiele łatwiej jest nauczyć dzieci rozpoznawania i składania liter niż ukształtować ich pełną gotowość do nauki czytania w powiązaniu z nauką pisania. Dlatego postanowiono, że kształtowanie umiejętności czytania trzeba łączyć z nauką pisania. Zadbać o to muszą nauczyciele edukacji wczesnoszkolnej. Natomiast zadaniem nauczycieli przedszkoli i klas zerowych jest przede wszystkim ukształtowanie u dzieci gotowości do opanowania tych umiejętności w szkole.

Na poziomie wychowania przedszkolnego można uczyć dzieci czytania, ponieważ programy autorskie mogą rozszerzać to, co jest zalecane w podstawie programowej. Nie może się to jednak odbywać kosztem wykształcenia gotowości dzieci do nauki czytania w połączeniu z nauką pisania.

Edukacja wczesnoszkolna

Edukacja najmłodszych uczniów powinna umiejętnie splatać naukę z zabawą, by w łagodny sposób wprowadzić ich w świat szkoły. Gdy uczniowie w klasach I-III zostaną dobrze przygotowani do nauczania przedmiotowego, nie będzie większych kłopotów z dalszą edukacją. W szczególności powinny zostać spełnione m.in. następujące warunki:

• należy zadbać o adaptację dzieci do warunków szkolnych, w tym o ich poczucie bezpieczeństwa. Czas trwania okresu adaptacyjnego określa nauczyciel, biorąc pod uwagę potrzeby dzieci.
• sale lekcyjne powinny składać się z dwóch części: edukacyjnej (wyposażonej w tablicę, stoliki itp.) i rekreacyjnej (odpowiednio do tego przystosowanej). Uczeń powinien mieć możliwość pozostawienia w szkole części swoich podręczników i przyborów szkolnych.
• w klasach I-III szkoły podstawowej edukację dzieci powierza się jednemu nauczycielowi. Prowadzenie zajęć z zakresu edukacji muzycznej, plastycznej, wychowania fizycznego, zajęć komputerowych i języka obcego nowożytnego można powierzyć nauczycielom posiadającym odpowiednie kwalifikacje.
• ważnym celem jest rozwijanie u dzieci zamiłowania do czytelnictwa poprzez słuchanie pięknego czytania i rozmawianie o przeczytanych utworach. Dzieci powinny uczyć się na pamięć wierszy, fragmentów prozy, tekstów piosenek itp.
• w pierwszych miesiącach nauki dominującą formą zajęć są zabawy, gry i sytuacje zadaniowe, wspomagające rozwój czynności umysłowych ważnych dla uczenia się matematyki.
• edukacja przyrodnicza powinna być realizowana także w naturalnym środowisku poza szkołą.
• zaleca się włączanie muzyki do codziennych zajęć szkolnych jako tła tematu przy organizacji aktywności ruchowej, w celu wyciszenia itp.
• każde dziecko jest uzdolnione. Nauczyciel ma odkryć te uzdolnienia i je rozwijać. W trosce o to, aby dzieci odczuwały satysfakcję z działalności twórczej, trzeba stwarzać im warunki do prezentowania swych osiągnięć, np. muzycznych, wokalnych, recytatorskich, tanecznych, sportowych, konstrukcyjnych.
• na czas wychowania przedszkolnego i pierwsze lata nauki szkolnej przypada "złoty wiek" motoryczności dzieci. Jeżeli w tym okresie życia nie rozwinie się należycie sprawności ruchowej dzieci, będzie to ze szkodą dla ich zdrowia i kondycji fizycznej w ciągu całego życia.

Edukacja szkolna jest wielkim dobrodziejstwem pod warunkiem, że dzieci potrafią sprostać stawianym im wymaganiom i korzystać z nauki organizowanej według szkolnych metod. Jeżeli nie są gotowe do podjęcia nauki szkolnej, źle im się wiedzie od pierwszego dnia pobytu w szkole. Problem w tym, że w każdej grupie pierwszoklasistów występują znaczne różnice indywidualne w rozwoju umysłowym. Dla uczniów zbyt dziecinnych wszystko jest za trudne i dzieje się za szybko. Dla dzieci o znakomitych możliwościach umysłowych nauka szkolna jest mało interesująca - muszą uczyć się tego, co już dawno potrafią.

Jednym z zadań wychowania przedszkolnego jest wspomaganie rozwoju umysłowego dzieci tak, aby je dobrze przygotować do szkoły. Bywa jednak, że to nie wystarcza. Dlatego nauczyciele edukacji wczesnoszkolnej mają obowiązek systematycznego analizowania postępów swych uczniów. Jeżeli okaże się, że któryś z nich ma nadmierne trudności w wykonaniu tego, z czym radzą sobie rówieśnicy, trzeba zaplanować i zorganizować zajęcia dydaktyczno wyrównawcze dla tych uczniów. Prowadzenie takich zajęć jest obowiązkiem szkoły. Dzięki temu mniej będzie uczniów zepchniętych na ścieżkę niepowodzeń szkolnych ze wszystkimi konsekwencjami niszczącymi ich kształtującą się osobowość.

W podstawie programowej znajdują się także zalecenia wspierania rozwoju uczniów zdolnych. W trosce o to, aby dzieci odczuwały satysfakcję z działalności twórczej, trzeba stwarzać im warunki do prezentowania swych osiągnięć np. muzycznych, wokalnych, recytatorskich, tanecznych, sportowych, konstrukcyjnych.