Język polski

W podstawie programowej zapisano, że jednym z najważniejszych zadań szkoły jest kształcenie umiejętności posługiwania się językiem polskim - wypełnianie tego zadania należy do obowiązków wszystkich nauczycieli, nie tylko polonistów.

Nowa podstawa programowa języka polskiego jest dostosowana do możliwości rozwoju intelektualnego i emocjonalnego przeciętnego ucznia, a zarazem bierze pod uwagę kontekst cywilizacyjny i kulturowy współczesnego świata. Cel edukacyjny w niej założony to wykształcenie człowieka, który będzie potrafił sprawnie posługiwać się językiem ojczystym, co jest warunkiem wszelkiej komunikacji, a także wszelkiego uczenia się, będzie świadomym i aktywnym uczestnikiem kultury w rozmaitych jej przejawach, zyska ogładę humanistyczną niezbędną we współczesnym świecie, nauczy się samodzielności, odwagi, ale i dyscypliny w myśleniu.

Absolwent gimnazjum powinien być przygotowany do dalszej edukacji, która z kolei przygotuje go już do dorosłego życia - do zawodu lub do rozwijania wiedzy niezbędnej na poziomie akademickim. Wychodzenie z okresu dojrzewania powinno być dla absolwenta gimnazjum czasem kształtowania osobowości, czemu powinna sprzyjać szeroko rozumiana edukacja humanistyczna.

Języki obce

Podstawowym celem kształcenia językowego jest zdobycie przez uczniów umiejętności skutecznego porozumiewania się w języku obcym w mowie i w piśmie.

Pierwszy język obcy jest nauczany od początku szkoły podstawowej. W gimnazjum uczeń kontynuuje naukę tego języka oraz rozpoczyna naukę drugiego języka obcego. Przyjmuje się, że jednym z tych dwóch języków powinien być angielski - jeśli uczeń nie uczył się go w szkole podstawowej, powinien zacząć naukę tego języka w gimnazjum.

Każdy uczeń liceum uczy się co najmniej dwóch języków obcych. Może albo doskonalić znajomość obu języków, których uczył się w gimnazjum, albo kontynuować naukę jednego języka z gimnazjum oraz zacząć od początku naukę trzeciego języka obcego.

Uczeń przechodzący do kolejnego etapu edukacyjnego (ze szkoły podstawowej do gimnazjum; z gimnazjum do liceum) powinien mieć możliwość kontynuacji nauki języka wybranego na wcześniejszym etapie, a ponadto powinien uczyć się w grupie osób reprezentujących zbliżony poziom umiejętności językowych. Optymalnym sposobem realizacji jest wyłączenie zajęć językowych z systemu klasowo-lekcyjnego i przydzielanie uczniów do grupy językowej niezależnie od przydziału do klasy.

Edukacja historyczna i obywatelska

W Polsce nauczanie historii pełniło zawsze szczególną rolę - wiedzę historyczną uznaje się za spoiwo narodowej i cywilizacyjno-kulturowej wspólnoty. Winna ona nie tylko zaznajamiać uczniów z dziedzictwem minionych epok, ale również kształtować ich postawy - wprowadzać w ogólnoludzki system wartości, wpajać wartości związane z tradycją, zwłaszcza ojczystą, umacniać przywiązanie do idei wolności i tolerancji, przygotowywać do uczestnictwa w życiu publicznym, pomagać lepiej rozumieć otaczający świat i mechanizmy życia społecznego.

Istotną nowością podstawy jest połączenie programowe cyklu gimnazjalnego i ponadgimnazjalnego. Przyjęcie tego rozwiązania powoduje, że w gimnazjum uczeń zapozna się z historią Polski i świata do 1918 r. Materiał obejmujący dzieje po I wojnie światowej aż po czasy współczesne został przeniesiony do pierwszej klasy szkoły ponadgimnazjalnej.

Takie wzmocnienie historii najnowszej w obecnej podstawie wynika z przekonania, że znajomość historii XX wieku stanowi klucz do lepszego rozumienia otaczającego świata, mechanizmów życia społeczno-politycznego i wydarzeń dnia dzisiejszego, a zarazem rozwija świadomość obywatelską. Dotychczasowy układ treści, w którym omawianie dziejów naj-nowszych zaplanowano co prawda dwukrotnie (raz w gimnazjum i ponownie w szkole ponadgimnazjalnej), ale zawsze pod koniec etapu edukacyjnego, owocuje słabą znajomością dziejów najnowszych wśród absolwentów zarówno gimnazjum, jak też szkoły średniej.

W szkole ponadgimnazjalnej uczniowie będą mogli wybrać pogłębiony, erudycyjny kurs historii o dużym wymiarze godzin, przygotowujący do studiów wyższych, zwłaszcza na kierunkach humanistycznych i społecznych. Uczniowie decydujący się na inny profil realizować będą obowiązkowy przedmiot historia i społeczeństwo. Dziedzictwo epok. Zajęcia z tego przedmiotu mają pomóc zrozumieć uczniom zainteresowanym naukami ścisłymi i przyrodniczymi, jak ważna jest historyczna ciągłość i jak wiele zjawisk współczesnych jest zakorzenionych w doświadczeniach poprzednich pokoleń.

Przedmiot wiedza o społeczeństwie ma wyposażyć uczniów w wiedzę, umiejętności i postawy obywatelskie, które umożliwiają im odpowiedzialne i skuteczne uczestnictwo w życiu publicznym. Ma skłaniać uczniów do zainteresowania się sprawami publicznymi i angażowania w debaty i dyskusje, uczyć wyrażania własnych poglądów oraz wysłuchiwania, rozumienia i uwzględniania opinii odmiennych niż własne. Ma rozwijać szacunek do innych ludzi, grup społecznych, kultur i narodów. Ma przygotować uczniów do samodzielnego i niezależnego myślenia o wydarzeniach i procesach zachodzących w lokalnej społeczności, w kraju i na świecie.

Edukacja przyrodnicza

Niezwykle ważnym elementem kształcenia przyrodniczego jest rozwijanie zdolności do krytycznego myślenia oraz umiejętności poznawania świata za pomocą odpowiednio zaplanowanych i udokumentowanych obserwacji i doświadczeń. Warto podkreślić, że chodzi o obserwacje i doświadczenia wykonywane przez ucznia, a nie tylko pokazy prezentowane przez nauczyciela. Takie pojęcia jak problem badawczy i hipoteza, próba badana i kontrolna itd. uczeń powinien poznać nie tylko teoretycznie, ale i praktycznie. Należy także zauważyć, że właśnie poprzez ciekawe obserwacje i doświadczenia najskuteczniej można zachęcić młodzież do samodzielnego poznawania przyrody. Nawet najlepsza lekcja z podręcznikiem nie zastąpi żywego z nią kontaktu.

Matematyka

Wskazane jest, aby nauczyciele matematyki przeznaczali swoje dodatkowe godziny, wynikające z Karty Nauczyciela, na organizowanie zajęć, których celem jest zwiększanie szans edukacyjnych z matematyki - osobne zajęcia dla dzieci szczególnie uzdolnionych i osobne dla potrzebujących nadrobienia zaległości lub mających trudności w nauce. Szczególnie warto takie zajęcia, z tego rodzaju podziałem na grupy, organizować w klasach ostatnich - w klasie VI szkoły podstawowej przed terminem sprawdzianu i w klasie III gimnazjum przed terminem egzaminu gimnazjalnego. Na przykład co drugi tydzień godzina powtórkowa - na przemian, tzn. raz dla uczniów z trudnościami, raz dla uczniów dobrych.

Edukacja artystyczna i techniczna

Gimnazjum opracowuje i przedstawia uczniom ofertę zajęć artystycznych i technicznych. Rodzaj zajęć oraz realizowany program powinny być dostosowane do zainteresowań uczniów. Zajęcia mogą być realizowane w trybie regularnych, cotygodniowych spotkań lub w trybie projektu wskazanego przez nauczyciela lub zaproponowanego przez uczniów, także w korelacji z pracą nad projektami z innych zajęć edukacyjnych.

Edukacja dla bezpieczeństwa

W przeszłość odchodzi tradycyjne pojmowanie bezpieczeństwa utożsamiane ze zdolnością do przeciwdziałania zagrożeniom zewnętrznym, kojarzonym zazwyczaj z działaniami wojennymi. Współcześnie o wiele większego znaczenia nabiera kształcenie umiejętności radzenia sobie z wieloma zagrożeniami niemającymi cech typowych zagrożeń zewnętrznych.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Ministerstwo Edukacji Narodowej w uzgodnieniu z Ministerstwem Obrony Narodowej wprowadziło w podstawie programowej nowy przedmiot nauczania - edukacja dla bezpieczeństwa. Koncepcja tego przedmiotu wyraża się w kompleksowym ujęciu zagadnień bezpieczeństwa z przeniesieniem punktu ciężkości działań edukacyjnych na problematykę zagrożeń pokojowych i sposobów zachowań w sytuacjach zdarzeń o charakterze kryzysowym, możliwych w każdym miejscu i czasie.

Wychowanie fizyczne

Wychowanie fizyczne wspiera rozwój fizyczny, psychiczny i społeczny oraz zdrowie uczniów i kształtuje nawyk aktywności fizycznej i troski o zdrowie w okresie całego życia. Pełni wiodącą rolę w edukacji zdrowotnej uczniów. Szkoła powinna rozwijać własną ofertę programową w odniesieniu do zajęć wychowania fizycznego, w tym zajęć pozalekcyjnych i pozaszkolnych. Zajęcia ruchowe, począwszy od IV klasy szkoły podstawowej, powinny odbywać się częściowo w grupach zainteresowań - zgodnie z wyborem dokonanym przez ucznia. Oferta zajęć wychowania fizycznego do wyboru powinna uwzględniać zróżnicowany poziom sprawności fizycznej uczniów. Część tych zajęć powinna być dostępna dla tej grupy młodzieży, która z powodów zdrowotnych nie uczestniczy w tradycyjnych lekcjach wycho-wania fizycznego.