Łukasz Sporny Dominika Strutyńska Piotr Wróblewski

8

Chemia
Rozkład materiału

Rozkład materiału

Nr	
Temat lekcji	
Oczekiwane osiągnięcia ucznia	Warunki i sposoby realizacji oraz aktywność uczniów	Wymagania szczegółowe z PP (proponowane doświadczenia)	Liczba godzin	
Powtórzenie wiadomości z klasy 7. Kwasy	
1	Kwasy	Uczeń:
definiuje pojęcia: kwas, kwas tlenowy, kwas beztlenowy, reszta kwasowa;
zna podział kwasów na tlenowe i beztlenowe;
wymienia i zapisuje nazwy kwasów i ich wzory sumaryczne (HCl, H2S, HNO3, H2SO3, H2SO4, H2CO3, H3PO4);
oblicza wartościowość reszty kwasowej;
projektuje doświadczenia, w wyniku których otrzymuje proste kwasy beztlenowe (H2S i HCl) i tlenowe;
wymienia i opisuje właściwości fizyczne i chemiczne kwasów beztlenowych (H2S i HCl) i tlenowych;
wskazuje na zastosowanie wskaźników chemicznych;
wymienia zastosowania poznanych kwasów;
definiuje pojęcia: dysocjacja elektrolityczna kwasów, elektrolit, nieelektrolit;
zna definicję kwasów (wg teorii Arrheniusa);
wyjaśnia, na czym polega dysocjacja elektrolityczna kwasów;
zapisuje równania dysocjacji kwasów: HCl, H2S, HNO3, H2SO3, H2SO4, H2CO3,
H3PO4 (zapis sumaryczny i stopniowy − dla kwasów zawierających 2 i 3 atomy wodoru w cząsteczce).	Dowolna forma powtórzenia, np. gra dydaktyczna, pogadanka, karta pracy z lukami, praca w grupach.	VI.1: Uczeń rozpoznaje wzory kwasów oraz zapisuje wzory sumaryczne: HCl, H2S, HNO3, H2SO3, H2SO4, H2CO3, H3PO4 oraz podaje ich nazwy.
VI.2: Uczeń projektuje i przeprowadza doświadczenia, w wyniku których można otrzymać kwas beztlenowy i tlenowy
(np. HCl, H3PO4); zapisuje odpowiednie równania reakcji w formie cząsteczkowej. VI.3: Uczeń opisuje właściwości i wynikające z nich zastosowania niektórych kwasów
(np. HCl, H2SO4).
VI.4: Uczeń wyjaśnia, na czym polega dysocjacja elektrolityczna kwasów, definiuje pojęcia: elektrolit, nieelektrolit. Zapisuje równania dysocjacji elektrolitycznej kwasów (w formie stopniowej dla H2S, H2CO3).
Definiuje kwasy (zgodnie z teorią Arrheniusa). VI.5: Uczeń wskazuje na zastosowania wskaźników, np. fenoloftaleiny, oranżu metylowego, uniwersalnego papierka wskaźnikowego.	Dowol- na, wg oceny nauczy- ciela.	
Dział 1. Wodorotlenki	
2	Wzory i nazwy wodorotlenków (1.1)	Uczeń:
wyjaśnia, co to jest wodorotlenek;
podaje wzór ogólny wodorotlenków;
opisuje wygląd niektórych wodorotlenków;
rozpoznaje wzory wodorotlenków;
zapisuje wzory sumaryczne wodorotlenków;
ustala nazwy wodorotlenków na podstawie wzoru sumarycznego;
ustala wzór sumaryczny na podstawie nazwy wodorotlenku;
definiuje pojęcie: zasada;
wskazuje różnicę pomiędzy wodorotlenkiem a zasadą.	Pogadanka na temat tego, czym są wodorotlenki i wskazanie wzoru ogólnego. Pokaz nauczycielski związany z wyglądem różnych wodorotlenków. Ćwiczenia uczniowskie poprawnego tworzenia nazw wodorotlenków i ich wzorów sumarycznych. Wspólne odczytywanie rozpuszczalności wodorotlenków z tablicy rozpuszczalności wodorotlenków i soli. Wyjaśnienie różnicy pomiędzy wodorotlenkiem a zasadą.	VI.1: Uczeń rozpoznaje wzory wodorotlenków, zapisuje wzory sumaryczne: NaOH, KOH, Ca(OH)2, Al(OH)3, Cu(OH)2 i podaje ich nazwy. VI.4: Uczeń rozróżnia pojęcia: wodorotlenek, zasada.	1	

3	Wodorotlenki pierwiastków 1 grupy
(1.2)	Uczeń:
rozpoznaje wzory wodorotlenków i kwasów;
zapisuje wzory sumaryczne wodorotlenków 1 grupy: NaOH, KOH i podaje ich nazwy;
projektuje i przeprowadza doświadczenia, w wyniku których można otrzymać wodorotlenek 1 grupy (np. NaOH);
zapisuje równania reakcji
w formie cząsteczkowej otrzymywania wodorotlenków 1 grupy;
opisuje właściwości niektórych wodorotlenków 1 grupy (np. NaOH);
opisuje zastosowania niektórych wodorotlenków 1 grupy (np. NaOH);
odróżnia pojęcia: wodorotlenek i zasada;
wskazuje na zastosowania wskaźników,
np. fenoloftaleiny i uniwersalnego papierka wskaźnikowego;
odróżnia doświadczalnie roztwory kwasów i wodorotlenków za pomocą wskaźników.	Przypomnienie wiadomości z poprzedniej lekcji − czym są wodorotlenki. Zapoznanie z metodami otrzymywania wodorotlenków, w tym szczególnie wodorotlenków
1 grupy. Właściwości wodorotlenków – rozpuszczalność − w formie eksperymentu pokazowego. Pokaz nauczycielski otrzymywania wodorotlenku sodu.
Ćwiczenia uczniowskie zapisywania równań reakcji otrzymywania wodorotlenków
1 grupy. Pogadanka o wodorotlenkach
1 grupy układu okresowego pierwiastków (zastosowanie, właściwości).	VI.1: Uczeń rozpoznaje wzory wodorotlenków i kwasów oraz zapisuje wzory sumaryczne wodorotlenków: NaOH, KOH, podaje ich nazwy.
VI.2: Uczeń projektuje i przeprowadza doświadczenia, w wyniku których można otrzymać wodorotlenek (np. NaOH). Zapisuje odpowiednie równania reakcji w formie cząsteczkowej.
VI.3: Uczeń opisuje właściwości
i wynikające z nich zastosowania niektórych wodorotlenków (np. NaOH).
VI.4: Uczeń odróżnia pojęcia: wodorotlenek i zasada.
VI.5: Uczeń wskazuje na zastosowania wskaźników, np. fenoloftaleiny, oranżu metylowego, uniwersalnego papierka wskaźnikowego; rozróżnia doświadczalnie roztwory kwasów i wodorotlenków za pomocą wskaźników.
D.11: Otrzymywanie wodnego roztworu wodorotlenku sodu w reakcji sodu
z wodą w obecności fenoloftaleiny lub uniwersalnego papierka wskaźnikowego.	1	
4	Wodorotlenki pierwiastków 2 grupy
(1.3)	Uczeń:
rozpoznaje wzory wodorotlenków i kwasów;
zapisuje wzory sumaryczne wodorotlenków 2 grupy, np. Ca(OH)2, i podaje ich nazwy;
projektuje i przeprowadza doświadczenia, w wyniku których można otrzymać wodorotlenek 2 grupy (np. Ca(OH)2);
zapisuje równania reakcji
w formie cząsteczkowej otrzymywania wodorotlenków 2 grupy;
opisuje właściwości niektórych wodorotlenków 2 grupy (np. Ca(OH)2);
opisuje zastosowania niektórych wodorotlenków 2 grupy (np. Ca(OH)2);
odróżnia pojęcia: wodorotlenek i zasada;
wskazuje na zastosowania wskaźników,
np. fenoloftaleiny i uniwersalnego papierka wskaźnikowego;
odróżnia doświadczalnie roztwory kwasów i wodorotlenków za pomocą wskaźników.	Przypomnienie wiadomości z poprzedniej lekcji − czym są wodorotlenki 1 grupy.
Zapoznanie z metodami otrzymywania wodorotlenków 2 grupy (reakcja metalu
z wodą i tlenku metalu z wodą). Właściwości wodorotlenków 2 grupy. Ćwiczenia uczniowskie zapisywania równań reakcji otrzymywania wodorotlenków 2 grupy.
Pogadanka na temat wodorotlenków
2 grupy układu okresowego pierwiastków (zastosowanie oraz właściwości).	VI.1: Uczeń rozpoznaje wzory wodorotlenków i zapisuje wzory sumaryczne wodorotlenków, np. Ca(OH)2, Mg(OH)2 i podaje ich nazwy.
VI.2: Uczeń projektuje i przeprowadza doświadczenia, w wyniku których można otrzymać wodorotlenek (np. Ca(OH)2, Mg(OH)2) i zapisuje odpowiednie równania reakcji w formie cząsteczkowej.
VI.3: Uczeń opisuje właściwości
i wynikające z nich zastosowania niektórych wodorotlenków (np. Ca(OH)2, Mg(OH)2).
VI.4: Uczeń odróżnia pojęcia: wodorotlenek i zasada.
VI.5: Uczeń wskazuje na zastosowania wskaźników, np. fenoloftaleiny, oranżu metylowego, uniwersalnego papierka wskaźnikowego, rozróżnia doświadczalnie roztwory kwasów i wodorotlenków za pomocą wskaźników.
D.11: Otrzymywanie wodnego roztworu wodorotlenku wapnia w reakcji
tlenku wapnia z wodą w obecności fenoloftaleiny lub uniwersalnego papierka wskaźnikowego.	1	

Nr	
Temat lekcji	
Oczekiwane osiągnięcia ucznia	Warunki i sposoby realizacji oraz aktywność uczniów	Wymagania szczegółowe z PP (proponowane doświadczenia)	Liczba godzin	
5, 6	Wodorotlenki nierozpuszczalne w wodzie
(1.4)	Uczeń:
rozpoznaje wzory wodorotlenków;
zapisuje wzory sumaryczne wodorotlenków: Al(OH)3, Cu(OH)2 oraz podaje ich nazwy;
projektuje doświadczenia, w wyniku których można otrzymać wodorotlenek trudno rozpuszczalny w wodzie
(np. Cu(OH)2);
przeprowadza doświadczenia, w wyniku których można otrzymać wodorotlenek trudno rozpuszczalny w wodzie
(np. Cu(OH)2);
zapisuje równania reakcji otrzymywania wodorotlenku trudno rozpuszczalnego w formie cząsteczkowej, np. Cu(OH)2;
opisuje właściwości wodorotlenków wynikające z ich zastosowania; wyjaśnia przebieg reakcji strąceniowej;
projektuje i przeprowadza doświadczenie pozwalające otrzymywać trudno rozpuszczalne wodorotlenki w reakcjach strąceniowych na podstawie tablicy rozpuszczalności wodorotlenków;
zapisuje odpowiednie równania reakcji otrzymywania wodorotlenków w formie cząsteczkowej.	Lekcja nr 1:
Przypomnienie wiadomości z poprzedniej lekcji − budowa wodorotlenków. Zapozna- nie z faktem, że nie wszystkie wodorotlenki rozpuszczają się w wodzie – wprowadzenie informacji o tabeli rozpuszczalności wodoro- tlenków. Wprowadzenie informacji o reakcji wymiany podwójnej. Zaprojektowanie i prze- prowadzenie doświadczenia pozwalającego otrzymać wodorotlenki magnezu, wapnia
i miedzi(II). Zapisanie właściwych równań reakcji w formie cząsteczkowej.
Lekcja nr 2:
Przypomnienie (w formie szybkiego wzajemnego odpytywania) zasad odczytywania informacji z tabeli rozpuszczalności wodorotlenków. W ramach przećwiczenia projektowania doświadczeń pozwalających otrzymać wodorotlenek trudno rozpuszczalny w wodzie można rozwiązać zadania z Czy już umiesz?
Sprawdź się!, pamiętając o zapisaniu odpowiednich równań reakcji chemicznych. Omówienie właściwości wodorotlenków trudno rozpuszczalnych na przykładzie doświadczenia: Ogrzewanie zawiesiny wodorotlenku miedzi(II).
Proponowany podział zagadnień pomiędzy dwie jednostki lekcyjne.	VI.1: Uczeń rozpoznaje wzory wodorotlenków i zapisuje wzory sumaryczne wodorotlenków: Al(OH)3, Cu(OH)2 oraz podaje ich nazwy.
VI.2: Uczeń projektuje i przeprowadza doświadczenia, w wyniku których można otrzymać wodorotlenek trudno rozpuszczalny w wodzie (np. Cu(OH)2),
i zapisuje odpowiednie równania reakcji w formie cząsteczkowej.
VI.3: Uczeń opisuje właściwości
i wynikające z nich zastosowania niektórych wodorotlenków.
VII.5: Uczeń wyjaśnia przebieg reakcji strąceniowej, projektuje i przeprowadza doświadczenie pozwalające otrzymywać substancje trudno rozpuszczalne (wodorotlenki) w reakcjach strąceniowych.
Pisze odpowiednie równania reakcji
w formach cząsteczkowej i jonowej oraz na podstawie tablicy rozpuszczalności wodorotlenków przewiduje wynik reakcji. D.11: Otrzymywanie wodorotlenku miedzi(II) w reakcji strąceniowej zachodzącej
po zmieszaniu np. wodnego roztworu siarczanu(VI) miedzi(II) z wodnym roztworem wodorotlenku sodu.
D.17: Otrzymywanie trudno rozpuszczalnych soli i wodorotlenków.	2	
7, 8	Dysocjacja jonowa zasad (1.5)	Uczeń:
definiuje pojęcie: dysocjacja elektrolityczna;
wyjaśnia, na czym polega dysocjacja elektrolityczna zasad;
odróżnia pojęcia: wodorotlenek i zasada;
zna definicję zasad (wg teorii Arrheniusa);
definiuje pojęcia: elektrolit, nieelektrolit;
zapisuje równania dysocjacji elektrolitycznej zasad.	Lekcja nr 1:
Przypomnienie z klasy siódmej pojęcia dysocjacji elektrolitycznej kwasów na przykładzie kilku równań. Omówienie przykładów wodorotlenków jako elektrolitów. Wspólne wyprowadzanie uogólnionego schematu dysocjacji elektrolitycznej
zasad. Przećwiczenie zapisywania równań dysocjacji w podziale na zasady metali
1 grupy oraz zasady metali 2 grupy. Lekcja nr 2:
Przypomnienie uogólnionego schematu dysocjacji elektrolitycznej zasad. Ćwiczenia uczniowskie zapisywania równań dysocjacji zasad. Omówienie zagadnienia związanego z faktem, że wodorotlenki metali innych grup praktycznie nie rozpuszczają się w wodzie, nie tworzą zasad (nie zapisujemy dla nich równań dysocjacji elektrolitycznej)	III.3: Uczeń zapisuje równania reakcji chemicznych w formach cząsteczkowej i jonowej oraz dobiera współczynniki stechiometryczne.
VI.4: Uczeń wyjaśnia, na czym polega dysocjacja elektrolityczna zasad, definiuje pojęcia: elektrolit, nieelektrolit oraz zapisuje równania dysocjacji elektrolitycznej
zasad. Definiuje zasady (zgodnie z teorią Arrheniusa). Rozróżnia pojęcia: wodorotlenek i zasada.	2	

			na podstawie doświadczenia: Badanie zmian barwy uniwersalnych papierków wskaźnikowych w kontakcie z mieszaniną wody i różnych wodorotlenków.
Proponowany podział zagadnień pomiędzy dwie jednostki lekcyjne.			
9	Podsumowanie działu 1	1	
10	Sprawdzian	1	
Dział 2. Sole	
11, 12	Wzory i nazwy soli (2.1)	Uczeń:
definiuje pojęcie: sól;
podaje wzór uogólniony soli;
rozpoznaje wzory soli;
zapisuje wzory sumaryczne soli;
tworzy nazwy soli na podstawie wzorów sumarycznych;
zapisuje wzory sumaryczne soli na podstawie ich nazw.	Lekcja nr 1:
Pogadanka na temat tego, czym są sole, i wskazanie wzoru uogólnionego. Pokaz
nauczycielski związany z wyglądem różnych soli. Omówienie budowy sieci krystalicznej. Ćwiczenia uczniowskie − jak poprawnie tworzyć nazwy soli na przykładzie wzoru sumarycznego i wzorów sumarycznych na przykładzie nazw soli.
Lekcja nr 2:
Przypomnienie wiadomości z poprzedniej lekcji. Ćwiczenia uczniowskie zapisywania
i tworzenia nazw i wzorów sumarycznych soli. Proponowany podział zagadnień pomiędzy dwie jednostki lekcyjne.	VII.2: Uczeń tworzy i zapisuje wzory sumaryczne soli: chlorków, siarczków, azotanów(V), siarczanów(IV), siarczanów(VI), węglanów, fosforanów(V) (ortofosforanów(V)) oraz tworzy nazwy soli na podstawie wzorów. Tworzy i zapisuje wzory sumaryczne soli na podstawie nazw.	2	
13	Dysocjacja jonowa soli
(2.2)	Uczeń:
definiuje pojęcie: dysocjacja elektrolityczna;
wyjaśnia, na czym polega dysocjacja elektrolityczna soli;
odczytuje dane z tabeli rozpuszczalności soli;
definiuje pojęcia: elektrolit, nieelektrolit;
zapisuje równania dysocjacji elektrolitycznej soli.	Pogadanka na temat rozpuszczalności soli w wodzie. Instrukcja i ćwiczenia uczniowskie, jak odczytywać informacje zawarte w tabeli rozpuszczalności soli. Przeprowadzenie doświadczenia uczniowskiego związanego
z rozpuszczalnością wybranych soli w wodzie.
Przypomnienie zagadnień związanych z przewodnictwem elektrycznym soli rozpuszczalnych w wodzie. Omówienie
schematu zapisu równań dysocjacji soli.	III.3: Uczeń zapisuje równania reakcji chemicznych w formach cząsteczkowej i jonowej oraz dobiera współczynniki stechiometryczne.
VII.4: Uczeń pisze równania dysocjacji elektrolitycznej soli rozpuszczalnych w wodzie.	1	
14	Reakcje zobojętniania (2.3)	Uczeń:
definiuje pojęcie: reakcja zobojętniania;
projektuje doświadczenie pozwalające zobrazować proces zobojętniania;
przeprowadza doświadczenie pozwalające zobrazować reakcję zobojętniania na przykładzie HCl + NaOH;
wyjaśnia przebieg reakcji zobojętniania na przykładzie HCl + NaOH jako jednej z metod otrzymywania soli;
zapisuje równania reakcji zobojętniania w formach cząsteczkowej
i jonowej z dobraniem współczynników stechiometrycznych.	Przypomnienie, z czego składają się kwasy i zasady oraz na jakie części one
dysocjują. Omówienie procesu zobojętniania i przedstawienie go za pomocą równań reakcji w formach cząsteczkowej i jonowej na przykładzie reakcji HCl z NaOH (doświadczenie pokazowe lub warsztatowe). Omówienie reakcji zobojętniania jako jednej z metod otrzymywania soli. Ćwiczenia uczniowskie w zapisywaniu reakcji zobojętniania.	III.3: Uczeń zapisuje równania reakcji chemicznych w formach cząsteczkowej i jonowej oraz dobiera współczynniki stechiometryczne.
VII.1: Uczeń projektuje i przeprowadza doświadczenie oraz wyjaśnia przebieg reakcji zobojętniania (HCl + NaOH) i pisze równania reakcji zobojętniania w formach cząsteczkowej i jonowej.
VII.3: Uczeń pisze równania reakcji otrzymywania soli (kwas + wodorotlenek) w formie cząsteczkowej.
D.16: Badanie zmiany barwy wskaźników
(np. oranżu metylowego) w trakcie mieszania kwasu solnego i zasady sodowej.	1	

Nr	
Temat lekcji	
Oczekiwane osiągnięcia ucznia	Warunki i sposoby realizacji oraz aktywność uczniów	Wymagania szczegółowe z PP (proponowane doświadczenia)	Liczba godzin	
15, 16,
17	Metody otrzymywania soli
(2.4)	Uczeń:
rozpoznaje wzory soli;
zapisuje wzory sumaryczne soli;
tworzy nazwy soli;
zapisuje równania reakcji otrzymywania soli w formie cząsteczkowej:
metal + niemetal, tlenek metalu + tlenek niemetalu, wodorotlenek + tlenek niemetalu, metal + kwas, tlenek metalu + kwas, wodorotlenek + kwas;
projektuje doświadczenia pozwalające zobrazować otrzymywanie soli wyżej wymienionymi metodami;
przeprowadza doświadczenia, w wyniku których można otrzymać sole wyżej wymienionymi metodami.	W rozkładzie materiału ten temat przewi- dziany jest na trzy godziny lekcyjne, podczas których można omówić po trzy metody otrzymywania soli − na dwóch lekcjach. Trze- cia godzina lekcyjna jest przewidziana na przećwiczenie wszystkich poznanych metod otrzymywania soli.
Lekcja nr 1:
Przypomnienie, czym są sole i jaki mają wzór uogólniony. Wprowadzenie trzech metod otrzymywania soli. Pierwsza to metal + nie- metal na przykładzie reakcji jodu i cyny (po- kaz nauczycielski lub eksperyment uczniow- ski). Drugą metodą jest otrzymanie soli na przykładzie opisu reakcji tlenku magnezu
z tlenkiem węgla(IV) – tlenek metalu + tlenek niemetalu. Trzecia metoda: wodorotlenek
i tlenek niemetalu na przykładzie reakcji tlenku siarki(IV) z wodą wapienną (pokaz nauczycielski lub eksperyment uczniowski). Następnie − ćwiczenia uczniowskie pisania równań reakcji na przykładzie zadań umiesz- czonych w podręczniku.
Lekcja nr 2:
Przypomnienie wiadomości z poprzedniej lekcji − trzy metody otrzymywania soli.
Wprowadzenie kolejnych trzech metod otrzymywania soli. Reakcja metalu z kwasem (eksperyment uczniowski − magnez z różnymi kwasami). Druga metoda to tlenek metalu + kwas (np. pokaz nauczyciela na przykładzie reakcji CaO i CuO ze stężonym kwasem chlorowodorowym). Trzecia metoda: wodorotlenek z kwasem na przykładzie reakcji wodorotlenku wapnia z roztworem kwasu azotowego(V) (pokaz nauczycielski lub eksperyment uczniowski). Następnie
– ćwiczenia uczniowskie pisania równań na przykładzie zadań umieszczonych
w podręczniku. Lekcja nr 3:
Przypomnienie z poprzednich lekcji wszystkich metod otrzymywania soli. Ćwiczenia uczniowskie dotyczące pisania równań na przykładzie zadań umieszczonych w podręczniku / zeszycie ćwiczeń oraz
w zbiorze zadań.
Proponowany podział zagadnień i praca nad nimi na trzech jednostkach lekcyjnych.	III.3: Uczeń zapisuje równania reakcji chemicznych w formach cząsteczkowej i jonowej oraz dobiera współczynniki stechiometryczne.
VII.3: Uczeń pisze równania reakcji otrzymywania soli w formie cząsteczkowej z wykorzystaniem metod: kwas + wodorotlenek (np. Ca(OH)2), kwas + tlenek metalu, kwas + metal (1 i 2 grupy układu okresowego), wodorotlenek (NaOH, KOH,
Ca(OH)2) + tlenek niemetalu, tlenek metalu + tlenek niemetalu, metal + niemetal.	3	

18, 19	Reakcje strąceniowe (2.5)	Uczeń:
wyjaśnia pojęcie reakcji strąceniowej;
wyjaśnia pojęcie osadu;
pisze wzory sumaryczne i nazwy systematyczne soli;
wskazuje, które jony znajdują się
w roztworze, a które powodują strącanie się osadu;
potrafi wyjaśnić, na czym polegają reakcje strąceniowe;
projektuje doświadczenia obrazujące reakcje strąceniowe;
podaje zapis ogólny reakcji strąceniowych;
zapisuje równania reakcji otrzymywania soli trudno rozpuszczalnych i praktycznie nierozpuszczalnych w wodzie
w postaciach: cząsteczkowej, jonowej pełnej, jonowej skróconej;
potrafi korzystać z tabeli rozpuszczalności substancji;
wymienia zastosowania najważniejszych soli: chlorków, węglanów, azotanów(V), siarczanów(VI) i fosforanów(V).	Lekcja nr 1:
Podstawowym celem lekcji jest zrozumienie przez uczniów, na czym polegają
reakcje strąceniowe i jak korzystać z tabeli rozpuszczalności substancji.
Zaczynamy pogadanką na temat osadów. Następnie − ćwiczenia uczniowskie dotyczące odczytywania informacji
z tabeli rozpuszczalności. Omówienie przykładów podanych w podręczniku oraz przypomnienie zapisu procesu dysocjacji jonowej soli. Przykłady podane w podręczniku można wykorzystać do wykonania doświadczenia.
Lekcja nr 2:
Powtarzamy metody strącania soli oraz skupiamy się na projektowaniu
doświadczeń, podczas których możemy wytrącić wybrane sole. Przeprowadzamy eksperyment uczniowski: Działanie roztworami jednych elektrolitów na drugie. Proponowane podzielenie zagadnień i praca nad nimi na dwóch jednostkach lekcyjnych.	III.3: Uczeń zapisuje równania reakcji chemicznych w formach cząsteczkowej i jonowej oraz dobiera współczynniki stechiometryczne.
VII.5: Uczeń wyjaśnia przebieg reakcji strąceniowej, projektuje i przeprowadza doświadczenie pozwalające otrzymywać substancje trudno rozpuszczalne
w reakcjach strąceniowych. Pisze odpowiednie równania reakcji w formach cząsteczkowej i jonowej. Na podstawie tablicy rozpuszczalności soli przewiduje wynik reakcji strąceniowej.
VII.6: Uczeń wymienia zastosowania najważniejszych soli: chlorków, węglanów, azotanów(V), siarczanów(VI) i fosforanów(V) (ortofosforanów(V)).
D.17: Otrzymywanie trudno rozpuszczalnych soli i wodorotlenków.	2	
20, 21	Podsumowanie działu 2	2	
22	Sprawdzian	1	
Dział 3. Węglowodory	
23	Węgiel, źródła węglowodorów (3.1)	Uczeń:
definiuje pojęcie: chemia organiczna;
podaje przykłady związków organicznych;
definiuje pojęcie: węglowodór;
wymienia naturalne źródła węglowodorów i opisuje ich wygląd;
wyjaśnia, na czym polega proces destylacji;
wymienia nazwy produktów destylacji ropy naftowej;
wskazuje zastosowania produktów destylacji ropy naftowej.	Pogadanka wprowadzająca do tematu związków węgla. Wyjaśniamy, czym jest chemia organiczna, i przypominamy wszystkie poznane informacje na temat pierwiastka, jakim jest węgiel. Eksperyment uczniowski, który obrazuje, z czego składają się związki organiczne. Wyjaśniamy, czym są węglowodory i jakie są ich naturalne źródła. Na podstawie obserwacji opisujemy ich wygląd. Przypominamy z klasy siódmej, co to jest destylacja. Wymieniamy produkty
destylacji ropy naftowej oraz wskazujemy ich zastosowania.	VIII.9: Uczeń wymienia naturalne źródła węglowodorów.
VIII.10: Uczeń wymienia nazwy produktów destylacji ropy naftowej, wskazuje ich zastosowania.	1	
24	Alkany (3.2)	Uczeń:
definiuje pojęcia: węglowodory nasycone, węglowodory nienasycone;
dokonuje podziału na alkany, alkeny i alkiny;
odróżnia węglowodory nasycone od nienasyconych;	Wprowadzamy pojęcia: węglowodory nasycone i węglowodory nienasycone, przeprowadzamy ich podział na alkany, alkeny i alkiny. Ćwiczymy z uczniami odróżnianie związków nasyconych od nienasyconych na podstawie liczby wiązań pomiędzy atomami węgla w danej cząsteczce.	VIII.1: Uczeń definiuje pojęcia: węglowodory nasycone (alkany), węglowodory nienasycone (alkeny, alkiny).
VIII.2: Uczeń tworzy wzór ogólny szeregu homologicznego alkanów (na podstawie wzorów kolejnych alkanów) i zapisuje wzór sumaryczny alkanu o podanej liczbie atomów węgla; rysuje wzory strukturalne,	1	

Nr	
Temat lekcji	
Oczekiwane osiągnięcia ucznia	Warunki i sposoby realizacji oraz aktywność uczniów	Wymagania szczegółowe z PP (proponowane doświadczenia)	Liczba godzin	
		tworzy wzór ogólny szeregu homologicznego alkanów;
ustala wzory alkanów na podstawie wzoru ogólnego;
odróżnia wzory strukturalne od półstrukturalnych i grupowych;
podaje nazwy oraz zapisuje wzory strukturalne i półstrukturalne alkanów
o łańcuchach prostych do 5 atomów węgla w cząsteczce.	Wyjaśniamy, czym jest szereg homologiczny, i wyprowadzamy wzór ogólny alkanów.
Na jego podstawie ćwiczmy ustalanie wzorów sumarycznych. Wyjaśniamy różnicę pomiędzy wzorami strukturalnymi
a półstrukturalnymi i grupowymi. Ćwiczymy rysowanie wzorów strukturalnych
i półstrukturalnych alkanów o łańcuchach prostych do 5 atomów węgla w cząsteczce.	półstrukturalne i grupowe alkanów
o łańcuchach prostych do 5 atomów węgla w cząsteczce. Podaje ich nazwy systematyczne.		
25	Metan i etan (3.3)	Uczeń:
zna wzór ogólny alkanów;
zapisuje wzory sumaryczne metanu i etanu;
rysuje wzory strukturalne metanu i etanu;
na podstawie obserwacji i materiałów źródłowych podaje podobieństwa i różnice dotyczące metanu i etanu;
zna pojęcia: spalanie całkowite, spalanie niecałkowite;
tłumaczy, na czym polega ograniczony dostęp tlenu podczas spalania niecałkowitego;
zna typy spalania i dokonuje ich podziału;
zapisuje równania reakcji spalania alkanów do 5 atomów węgla w cząsteczce;
korzysta z materiałów źródłowych (podręcznik, tablice chemiczne, karty charakterystyk);
wymienia zastosowania alkanów.	Przypominamy wzór ogólny alkanów
i wyprowadzamy wzory sumaryczne metanu i etanu. Korzystając z internetu, uczniowie odnajdują inne nazwy przedstawicieli alkanów. Rysują ich wzory strukturalne
i modele cząsteczek (do stworzenia modeli można użyć plasteliny). Obserwując je, podajemy podobieństwa obu gazów, a na podstawie kart charakterystyk wskazujemy ich inne właściwości. Pokaz nauczycielski ilustruje uczniom spalanie metanu.
Omawiamy typy spalania (całkowite
i niecałkowite), zapisujemy równania reakcji wszystkich typów spalania dla metanu
i etanu. Ćwiczenia uczniowskie utrwalające umiejętność zapisywania równań reakcji spalania alkanów. Przeprowadzamy burzę mózgów na temat zastosowań wyżej wymienionych związków.	VIII.2: Uczeń tworzy wzór ogólny szeregu homologicznego alkanów (na podstawie wzorów kolejnych alkanów) i zapisuje wzór sumaryczny alkanu o podanej liczbie atomów węgla; rysuje wzory strukturalne, półstrukturalne i grupowe alkanów
o łańcuchach prostych do 5 atomów węgla w cząsteczce. Podaje ich nazwy systematyczne.
VIII.4: Uczeń obserwuje i opisuje właściwości chemiczne (reakcje spalania) alkanów, pisze równania reakcji spalania alkanów przy dużym i małym dostępie tlenu, wyszukuje informacje na temat zastosowań alkanów
i je wymienia.
D.18: Obserwacja reakcji spalania alkanów (metanu lub propanu), identyfikacja produktów spalania.	1	
26	Właściwości
i zastosowanie alkanów
(3.4)	Uczeń:
tłumaczy zależności pomiędzy długością łańcucha węglowego alkanów a ich właściwościami fizycznymi;
korzysta z materiałów źródłowych (podręcznik, tablice chemiczne, karty charakterystyk);
projektuje doświadczenie pozwalające zbadać rozpuszczalność wybranego alkanu w wodzie;
zna różne typy spalania alkanów;
zapisuje równania reakcji spalania alkanów do 5 atomów węgla w cząsteczce;
podaje obserwacje, jakich można dokonać podczas spalania butanu;
projektuje doświadczenie pozwalające na obserwację płomienia spalanego alkanu;
wymienia podstawowe zastosowania alkanów.	Na podstawie tabeli w podręczniku lub innego materiału źródłowego, np. kart charakterystyk, uczniowie wskazują związek między długością łańcucha węglowego alkanów a ich właściwościami fizycznymi. Dokonują analizy i wyjaśniają te zależności. Pokaz nauczycielski – badanie rozpuszczalności wybranych alkanów
w wodzie. Następnie skupiamy się na badaniu palności butanu. Przypominamy
i omawiamy różne typy spalania. Zapisujemy równania reakcji spalania. Ćwiczenia uczniowskie w zapisywaniu równań
reakcji spalania alkanów. Projektowanie doświadczenia pozwalającego na obserwację płomienia spalanego alkanu.	VIII.3: Uczeń obserwuje i opisuje właściwości fizyczne alkanów, wskazuje związek
między długością łańcucha węglowego a właściwościami fizycznymi w szeregu alkanów (gęstość, temperatura topnienia, temperatura wrzenia).
VIII.4: Uczeń obserwuje i opisuje właściwości chemiczne (reakcje spalania) alkanów, pisze równania reakcji spalania alkanów przy dużym i małym dostępie tlenu, wyszukuje informacje na temat zastosowań alkanów
i je wymienia.
D.18: Obserwacja reakcji spalania alkanów (metanu lub propanu), identyfikacja produktów spalania.	1	

27	Alkeny (3.5)	Uczeń:
definiuje pojęcie: węglowodory nienasycone;
odróżnia węglowodory nasycone od węglowodorów nienasyconych;
podaje wzór ogólny szeregu homologicznego alkenów;
ustala na podstawie wzoru ogólnego wzory alkenów;
podaje nazwy oraz zapisuje wzory struktu- ralne i półstrukturalne alkenów o łańcuchach prostych do 5 atomów węgla w cząsteczce;
opisuje wygląd etenu;
zapisuje równania reakcji spalania alkenów;
definiuje pojęcie: polimeryzacja;
tłumaczy, na czym polega proces polimeryzacji;
zapisuje równanie reakcji polimeryzacji etenu;
opisuje właściwości polietylenu,
wymienia zastosowania polietylenu.	Wprowadzamy wzór ogólny szeregu homologicznego alkenów. Ćwiczymy
z uczniami ustalanie wzoru sumarycznego alkenu. Ćwiczenia uczniowskie − rysowanie wzorów strukturalnych i półstrukturalnych alkenów do 5 atomów węgla w cząsteczce. Na podstawie pracy z kartą charakterystyki etenu wymieniamy właściwości fizyczne
i właściwości chemiczne etenu. Przy pomocy plasteliny i zapałek tworzymy model cząsteczki etenu. Ćwiczenia uczniowskie w zapisywaniu równań reakcji spalania wybranych alkenów. Omawiamy i wyjaśniamy, co to jest polimeryzacja, oraz ilustrujemy równaniem, jak powstaje polietylen. Omawiamy właściwości
i zastosowanie polietylenu.	VIII.1: Uczeń definiuje pojęcie: węglowodory nienasycone (alkeny, alkiny).
VIII.5: Uczeń tworzy wzory ogólne szeregów homologicznych alkenów (na podstawie wzorów kolejnych alkenów), zapisuje wzór sumaryczny alkenu o podanej liczbie atomów węgla. Tworzy nazwy alkenów na podstawie nazw odpowiednich alkanów
i rysuje wzory strukturalne, półstrukturalne i grupowe alkenów o łańcuchach prostych do 5 atomów węgla w cząsteczce.
VIII.7: Uczeń zapisuje równanie reakcji polimeryzacji etenu i opisuje właściwości i zastosowania polietylenu.	1	
28	Alkiny (3.6)	Uczeń:
definiuje pojęcie: węglowodory nienasycone;
odróżnia węglowodory nasycone od węglowodorów nienasyconych;
podaje wzór ogólny szeregu homologicznego alkinów;
ustala na podstawie wzoru ogólnego wzory alkinów;
zapisuje wzory strukturalne i półstrukturalne alkinów o łańcuchach prostych do 5 atomów węgla w cząsteczce;
podaje nazwy alkinów o łańcuchach prostych do 5 atomów węgla w cząsteczce;
opisuje wygląd i zastosowanie etynu;
zapisuje równania reakcji spalania alkinów;
wymienia zastosowania alkinów.	Wprowadzamy wzór ogólny szeregu homologicznego alkinów. Ćwiczymy
z uczniami ustalanie wzoru sumarycznego alkinu. Ćwiczenia uczniowskie − rysowanie wzorów strukturalnych i półstrukturalnych alkinów do 5 atomów węgla w cząsteczce. Na podstawie pracy z kartą charakterystyki acetylenu i doświadczenia uczniowskiego (lub pokazu nauczycielskiego) wymieniamy właściwości fizyczne i właściwości chemiczne etynu. Przy pomocy plasteliny
i zapałek tworzymy model cząsteczki etynu. Ćwiczenia uczniowskie w zapisywaniu równań reakcji spalania wybranych alkinów.	VIII.1: Uczeń definiuje pojęcie: węglowodory nienasycone (alkeny, alkiny).
VIII.5: Uczeń tworzy wzory ogólne szeregów homologicznych alkinów (na podstawie wzorów kolejnych alkinów), zapisuje wzór sumaryczny alkinu o podanej liczbie atomów węgla. Tworzy nazwy alkinów na podstawie nazw odpowiednich alkanów oraz rysuje wzory strukturalne, półstrukturalne i grupowe o łańcuchach prostych do 5 atomów węgla w cząsteczce.	1	
29	Właściwości węglowodorów (3.7)	Uczeń:
wyjaśnia, czym są właściwości chemiczne;
podaje przykłady właściwości chemicznych;
tłumaczy, jak odróżnić węglowodór nasycony od węglowodoru nienasyconego;
projektuje doświadczenie pozwalające odróżnić węglowodór nasycony od węglowodoru nienasyconego;
przeprowadza doświadczenie pozwalające odróżnić węglowodór nasycony od węglowodoru nienasyconego.	Przypominany wiedzę z klasy siódmej − czym są właściwości chemiczne. W formie pokazu nauczycielskiego otrzymujemy wodę bromową w reakcji bromku potasu
z gazowym chlorem. Następnie używany jej do odróżnienia węglowodoru nasyconego od węglowodoru nienasyconego.
Projektujemy i przeprowadzamy doświadczenie pozwalające odróżnić węglowodory nasycone od węglowodorów nienasyconych przy użyciu wody bromowej.	VIII.6: Uczeń na podstawie obserwacji opi- suje właściwości fizyczne i właściwości che- miczne (spalanie, przyłączanie bromu) etenu i etynu. Wyszukuje informacje na temat ich zastosowań i je wymienia.
VIII.8: Uczeń projektuje i przeprowadza doświadczenie pozwalające odróżnić węglowodory nasycone od węglowodorów nienasyconych.
D.19: Odróżnianie węglowodorów nasyco- nych od węglowodorów nienasyconych (np. w reakcji z wodą bromową).	1	
30	Podsumowanie działu 3	1	
31	Sprawdzian	1	

Nr	
Temat lekcji	
Oczekiwane osiągnięcia ucznia	Warunki i sposoby realizacji oraz aktywność uczniów	Wymagania szczegółowe z PP (proponowane doświadczenia)	Liczba godzin	
Dział 4. Pochodne węglowodorów	
32	Alkohole (4.1)	Uczeń:
definiuje pojęcie: pochodne węglowodorów;
definiuje pojęcie: alkohol;
podaje wzór ogólny szeregu homologicznego alkoholi;
ustala na podstawie wzoru ogólnego wzory alkoholi;
zapisuje wzory strukturalne i półstrukturalne alkoholi o łańcuchach prostych do
5 atomów węgla w cząsteczce;
podaje nazwy alkoholi o łańcuchach prostych do 5 atomów węgla w cząsteczce;
odróżnia alkohole mono- od polihydroksylowych.	Pogadanka wprowadzająca do tematu pochodnych węglowodorów − podajemy podstawowe informacje o alkoholach (wzór ogólny, grupa funkcyjna, nazwa). Ćwiczenia uczniowskie − tworzenie i rysowanie wzorów sumarycznych, strukturalnych i grupowych dla alkoholi (pierwsze 5 atomów węgla
w cząsteczce). Na podstawie przykładów różnych alkoholi uczniowie dzielą tę grupę związków na mono- i polihydroksylowe.
Ćwiczenia uczniowskie w formie gry na odróżnianie alkoholu mono- od polihydroksylowego.	IX.1: Uczeń pisze wzory sumaryczne, rysuje wzory strukturalne, półstrukturalne i grupowe alkoholi monohydroksylowych o łańcuchach prostych zawierających do 5 atomów
węgla w cząsteczce. Tworzy ich nazwy systematyczne oraz dzieli alkohole na mono- i polihydroksylowe.	1	
33	Metanol i etanol (4.2)	Uczeń:
podaje wzór ogólny szeregu homologicz- nego alkoholi;
zapisuje wzory sumaryczne, strukturalne i półstrukturalne metanolu i etanolu;
wymienia właściwości fizyczne metanolu i etanolu;
porównuje właściwości metanolu i etanolu;
projektuje doświadczenia pozwalające zbadać właściwości fizyczne metanolu i etanolu;
projektuje doświadczenie pozwalające zbadać palność metanolu i etanolu;
zapisuje równania reakcji spalania alkoholi;
wymienia zastosowanie metanolu i etanolu;
wskazuje i opisuje negatywne skutki działania metanolu i etanolu na organizm ludzki.	Zaczynamy od przypomnienia wzoru ogólnego szeregu homologicznego alkoholi, zapisujemy wzór sumaryczny metanolu i etanolu. Z użyciem plasteliny tworzymy modele tych dwóch cząsteczek. Z wykorzystaniem dowolnego materiału źródłowego, np. kart charakterystyk, porównujemy właściwości fizyczne
i właściwości chemiczne metanolu
i etanolu. Badamy palność obu alkoholi (pokaz nauczycielski lub doświadczenie uczniowskie). Omawiamy na przykładzie negatywny wpływ alkoholi na organizm człowieka. Dyskutujemy z uczniami
o możliwych zastosowaniach alkoholi − burza mózgów.	IX.1: Uczeń pisze wzory sumaryczne, rysuje wzory strukturalne, półstrukturalne i grupowe alkoholi monohydroksylowych o łańcuchach prostych zawierających do 5 atomów
węgla w cząsteczce i tworzy ich nazwy systematyczne.
IX.2: Uczeń bada wybrane właściwości fizyczne i właściwości chemiczne etanolu oraz opisuje właściwości i zastosowania metanolu i etanolu. Zapisuje równania reakcji spalania metanolu i etanolu, opisuje negatywne skutki działania metanolu
i etanolu na organizm ludzki.
D.20: Badanie właściwości fizycznych (stanu skupienia, barwy, rozpuszczalności w wodzie) i chemicznych (odczynu, spalania) etanolu.	1	
34	Glicerol (4.3)	Uczeń:
odróżnia alkohole mono- od polihydroksy- lowych;
podaje wzór sumaryczny, grupowy i możliwe nazwy glicerolu;
bada właściwości glicerolu;
korzysta z materiałów źródłowych (podręcznik, tablice chemiczne, karty charakterystyk) w celu ustalenia właściwości glicerolu;
projektuje doświadczenie pozwalające zbadać wybrane właściwości glicerolu;
wymienia zastosowania glicerolu.	Pogadanka o alkoholach polihydroksylowych (dokładniej o glicerolu i jego możliwych nazwach), podanie
wzoru sumarycznego i narysowanie wzoru grupowego. Wykonanie z plasteliny modelu cząsteczki. Doświadczenie uczniowskie pozwalające zbadać rozpuszczalność glicerolu w wodzie. Odszukanie w kartach charakterystyk innych właściwości fizycznych i właściwości chemicznych omawianej substancji. Wybranie i wskazanie możliwych zastosowań glicerolu.	IX.1: Uczeń dzieli alkohole na mono- i polihydroksylowe.
IX.3: Uczeń zapisuje wzory: sumaryczny, strukturalny, półstrukturalny i grupowy propano-1,2,3-triolu (glicerolu), bada jego właściwości fizyczne i wymienia jego zastosowania.
D.21: Badanie właściwości fizycznych (stanu skupienia, barwy, rozpuszczalności w wodzie) propano-1,2,3-triolu (glicerolu).	1	

35	Kwasy karboksylowe (4.4)	Uczeń:
podaje definicję kwasów karboksylowych;
zna wzór ogólny szeregu homologicznego kwasów karboksylowych;
ustala wzory kwasów na podstawie wzoru ogólnego;
zapisuje wybrane wzory strukturalne
i półstrukturalne kwasów karboksylowych o łańcuchach prostych do 5 atomów węgla w cząsteczce;
podaje nazwy systematyczne i zwyczajowe kwasów karboksylowych o łańcuchach prostych do 5 atomów węgla w cząsteczce;
wymienia kwasy karboksylowe występujące w przyrodzie (np. kwas mrówkowy, kwas szczawiowy, kwas cytrynowy) i wymienia ich zastosowania.	Pogadanka wprowadzająca do kwasów karboksylowych, podajemy podstawowe informacje (wzór ogólny, grupa funkcyjna, nazwy systematyczne i zwyczajowe).
Ćwiczenia uczniowskie − tworzenie i rysowanie wzorów sumarycznych,
strukturalnych i grupowych dla kwasów karboksylowych (pierwsze 5 atomów węgla w cząsteczce). Uczniowie wyszukują w dostępnej literaturze i podają przykłady kwasów karboksylowych występujących w przyrodzie oraz ich zastosowania.	IX.4: Uczeń podaje przykłady kwasów organicznych występujących w przyrodzie (np. kwas mrówkowy, kwas szczawiowy, kwas cytrynowy) i wymienia ich zastosowania.
Rysuje wzory strukturalne i półstrukturalne kwasów monokarboksylowych o łańcuchach prostych zawierających do 5 atomów
węgla w cząsteczce oraz podaje ich nazwy systematyczne i zwyczajowe.	1	
36	Kwas metanowy i kwas etanowy (4.5)	Uczeń:
podaje wzór ogólny szeregu homologicznego kwasów karboksylowych;
ustala wzory kwasu metanowego i kwasu etanowego na podstawie wzoru ogólnego;
podaje ich nazwy zwyczajowe;
zapisuje wzory strukturalne i półstrukturalne kwasu metanowego i etanowego;
wymienia właściwości fizyczne kwasu metanowego i kwasu etanowego;
porównuje właściwości kwasu metanowego i kwasu etanowego;
bada odczyn wodnego roztworu kwasu etanowego i pisze równanie dysocjacji tego kwasu;
projektuje doświadczenia pozwalające zbadać właściwości chemiczne kwasu etanowego (reakcja tego kwasu z wodoro- tlenkami, tlenkami metali, metalami);
zapisuje równania reakcji kwasu etanowego z wodorotlenkami, tlenkami metali, metalami.	Pogadanka przypominająca poznane informacje dotyczące kwasów karboksylowych. Podanie nazwy systematycznej i zwyczajowej, wzorów sumarycznych oraz narysowanie wzorów strukturalnych i półstrukturalnych kwasu metanowego i kwasu etanowego.
Wykonanie z plasteliny modeli cząsteczek tych kwasów. Porównanie właściwości tych dwóch kwasów przy użyciu kart
charakterystyk. Doświadczenia uczniowskie: ocet i magnez, ocet i tlenek wapnia oraz ocet i wodorotlenek sodu. Zebranie obserwacji
i wniosków wraz z rozpisaniem równań reakcji chemicznych. Pokaz nauczycielski
– zbadanie odczynu kwasu octowego
i zapisanie równania procesu dysocjacji.	IX.4: Uczeń podaje przykłady kwasów organicznych występujących w przyrodzie i wymienia ich zastosowania. Rysuje wzory strukturalne i półstrukturalne kwasów monokarboksylowych o łańcuchach prostych zawierających do 5 atomów węgla w cząsteczce oraz podaje ich nazwy zwyczajowe i systematyczne.
IX.5: Uczeń bada i opisuje wybrane właściwości fizyczne i właściwości chemiczne kwasu etanowego (octowego) oraz pisze w formie cząsteczkowej równania reakcji tego kwasu z wodorotlenkami, tlenkami metali, metalami. Bada odczyn wodnego roztworu kwasu etanowego (octowego) i pisze równanie dysocjacji tego kwasu.
D.22: Badanie właściwości fizycznych (stanu skupienia, barwy, rozpuszczalności w wodzie) oraz właściwości chemicznych (odczynu, działania na zasady, tlenki metali, metale, spalania) kwasu etanowego (octowego).	1	
37	Długołańcuchowe kwasy karboksylowe (4.6)	Uczeń:
definiuje pojęcie: długołańcuchowe kwasy karboksylowe;
zna pojęcie: kwasy tłuszczowe;
dokonuje podziału długołańcuchowych kwasów karboksylowych na nasycone
i nienasycone;
– podaje nazwy i wzory nasyconych kwasów tłuszczowych (palmitynowego, stearynowego) i nienasyconego kwasu tłuszczowego (oleinowego);	Pogadanka przypominająca poznane informacje dotyczące kwasów karboksylowych i ich grupy funkcyjnej. Wyjaśnienie, czym są długołańcuchowe kwasy karboksylowe (kwasy tłuszczowe). Podanie wzorów i nazw kwasów: palmitynowego, stearynowego, oleinowego. Ćwiczenie uczniowskie – rysowanie wzorów półstrukturalnych tych kwasów i ich podział na nasycone i nienasycone.	X.1: Uczeń podaje nazwy
i rysuje wzory półstrukturalne nasyconych długołańcuchowych kwasów monokarboksylowych
(kwasów tłuszczowych) − palmitynowego, stearynowego − i nienasyconego kwasu tłuszczowego − oleinowego.
X.2: Uczeń opisuje wybrane właściwości fizyczne i właściwości chemiczne długołańcuchowych kwasów	1	

Nr	
Temat lekcji	
Oczekiwane osiągnięcia ucznia	Warunki i sposoby realizacji oraz aktywność uczniów	Wymagania szczegółowe z PP (proponowane doświadczenia)	Liczba godzin	
		rysuje wzory półstrukturalne nasyconych kwasów tłuszczowych i nienasyconego kwasu tłuszczowego;
wymienia i opisuje właściwości fizyczne (barwa, stan skupienia, gęstość, roz- puszczalność w wodzie, rozpuszczalność w nafcie) i chemiczne (zapach, reakcja
z wodą bromową, reakcja z wodorotlen- kiem sodu, palność – spalanie, odczyn);
zapisuje równania reakcji spalania długołańcuchowych kwasów karboksylowych;
porównuje właściwości fizyczne
i właściwości chemiczne nasyconych kwasów tłuszczowych i nienasyconego kwasu tłuszczowego;
projektuje doświadczenie, które pozwoli odróżnić kwas oleinowy od kwasu palmitynowego lub kwasu stearynowego;
przeprowadza doświadczenie, które pozwoli odróżnić kwas oleinowy od kwasu palmitynowego lub kwasu stearynowego;
definiuje pojęcie: mydła;
zapisuje równania reakcji chemicznych powstawania soli sodowych i potasowych kwasów tłuszczowych.	Porównanie właściwości fizycznych trzech wymienionych kwasów tłuszczowych przy użyciu kart charakterystyk i wiadomości
z podręcznika. Doświadczenia uczniowskie
– badanie rozpuszczalności kwasów tłuszczowych w wodzie i w nafcie. Pokaz nauczycielski − jak odróżnić kwas oleinowy od kwasu palmitynowego; proces powstawania mydła. Ćwiczenia uczniowskie dotyczące zapisywania równań reakcji kwasów tłuszczowych z wodorotlenkiem sodu lub wodorotlenkiem potasu oraz zapisywanie równań reakcji spalania. Pokaz nauczycielski − badanie odczynu roztworów kwasów tłuszczowych.	monokarboksylowych oraz projektuje i przeprowadza doświadczenie, które
pozwoli odróżnić kwas oleinowy od kwasu palmitynowego lub kwasu stearynowego. D.23: Badanie właściwości fizycznych (stanu skupienia, barwy, rozpuszczalności w wodzie) i właściwości chemicznych (odczynu, działania na zasady, tlenki metali, metale, spalania) długołańcuchowych kwasów karboksylowych.		
38	Estry (4.7)	Uczeń:
definiuje pojęcie: estry;
zapisuje schemat przebiegu reakcji estryfikacji i wyjaśnia, na czym ona polega;
zapisuje równania reakcji między kwasami karboksylowymi (metanowym, etanowym) i alkoholami (metanolem, etanolem);
tworzy nazwy systematyczne i nazwy zwyczajowe estrów na podstawie nazw odpowiednich kwasów karboksylowych (metanowego, etanowego) i alkoholi (metanolu, etanolu);
planuje doświadczenie pozwalające otrzymać ester o podanej nazwie;
przeprowadza doświadczenie pozwalające otrzymać ester o podanej nazwie;
opisuje właściwości estrów w kontekście ich zastosowań.	Pogadanka wprowadzająca do tematu
o estrach (wzór ogólny, schemat równania reakcji estryfikacji). Ćwiczenia uczniowskie
– zapisywanie wzorów i nazw estrów oraz równań reakcji między kwasami karboksylo- wymi (metanowym, etanowym) i alkoholami (metanolem, etanolem). Doświadczenie uczniowskie − otrzymanie octanu etylu.
Omówienie właściwości estrów, takich jak palność czy odczyn – w formie pokazu
nauczycielskiego. Korzystając z materiałów źródłowych, np. kart charakterystyk dwóch wybranych estrów, porównanie np. ich barwy, zapachu, gęstości, palności, temperatury wrzenia, rozpuszczalności w wodzie, benzynie i w alkoholu. Burza mózgów dotycząca wykorzystania tych właściwości
a zastosowanie estrów.	IX.6: Uczeń wyjaśnia, na czym polega reakcja estryfikacji. Zapisuje równania reakcji między kwasami karboksylowymi (metanowym, etanowym) i alkoholami (metanolem, etanolem), tworzy nazwy systematyczne i nazwy zwyczajowe estrów na podstawie nazw odpowiednich kwasów karboksylowych (metanowego, etanowego) i alkoholi (metanolu, etanolu). Planuje
i przeprowadza doświadczenie pozwalające otrzymać ester o podanej nazwie i opisuje właściwości estrów w kontekście ich zastosowań.
D.24: Działanie kwasu karboksylowego (np. metanowego) na alkohol (np. etanol) w obecności stężonego kwasu siarkowego(VI).	1	
39	Podsumowanie działu 4	1	
40	Sprawdzian	1	

Dział 5. Biologia i chemia	
41	Tłuszcze (5.1)	Uczeń:
definiuje pojęcie: tłuszcze;
rysuje wzór ogólny tłuszczu;
opisuje budowę cząsteczki tłuszczu;
dokonuje podziału na tłuszcze roślinne i zwierzęce;
podaje przykłady tłuszczu roślinnego i tłuszczu zwierzęcego (względem pochodzenia);
dokonuje podziału na tłuszcze ciekłe i stałe (względem stanu skupienia);
podaje przykłady tłuszczu ciekłego i tłuszczu stałego;
dokonuje podziału na tłuszcze nasycone i nienasycone (względem charakteru chemicznego);
podaje przykłady tłuszczu nasyconego i tłuszczu nienasyconego;
wymienia i opisuje właściwości fizyczne tłuszczów (stan skupienia, barwa, temperatura topnienia, rozpuszczalność, gęstość);
projektuje doświadczenie pozwalające odróżnić tłuszcz nienasycony od tłuszczu nasyconego;
przeprowadza doświadczenie pozwalające odróżnić tłuszcz nienasycony od tłuszczu nasyconego.	Pogadanka − czym są tłuszcze, wspólny podział tłuszczów względem pochodzenia, stanu skupienia i charakteru chemicznego (burza mózgów). Próba dopasowania
do podziału tłuszczów znanych z kuchni. Wspólne rysowanie na tablicy cząsteczek tłuszczów oraz opisywanie ich budowy.
Obserwacja uczniowska próbek różnych tłuszczów i zbadanie oraz porównanie ich właściwości fizycznych (np. rozpuszczalności w wodzie). Pokaz nauczycielski − doświadczenie pozwalające odróżnić tłuszcz nienasycony od tłuszczu nasyconego.
Zebranie obserwacji i wniosków.	X.3: Uczeń opisuje budowę cząsteczki tłuszczu, jako estru glicerolu, i kwasów tłuszczowych. Klasyfikuje tłuszcze pod względem pochodzenia, stanu skupienia
i charakteru chemicznego. Opisuje wybrane właściwości fizyczne tłuszczów i projektuje oraz przeprowadza doświadczenie pozwalające odróżnić tłuszcz nienasycony od tłuszczu nasyconego.
D.25: Odróżnianie tłuszczu nasyconego od tłuszczu nienasyconego (np. wodą bromową).	1	
42	Białka (5.2)	Uczeń:
definiuje pojęcie: aminokwasy;
zna budowę cząsteczki glicyny;
rysuje wzór ogólny aminokwasów;
opisuje wybrane właściwości fizyczne i właściwości chemiczne glicyny;
zapisuje równanie reakcji kondensacji dwóch aminokwasów;
definiuje pojęcie: wiązanie peptydowe;
opisuje powstawanie wiązania peptydowego;
definiuje pojęcie: białka;
wymienia pierwiastki wchodzące w skład białek;
opisuje, czym są białka;
bada zachowanie się białka pod wpływem ogrzewania, etanolu, kwasów i zasad, soli metali ciężkich (np. CuSO4) i chlorku sodu;
opisuje różnice w przebiegu denaturacji i koagulacji białek;	Pogadanka na temat aminokwasów
i ich przedstawiciela − glicyny. Zapisanie równania reakcji kondensacji dwóch cząsteczek glicyny oraz wskazanie
i zdefiniowanie pojęcia: wiązanie peptydowe. Burza mózgów − czym są / czym mogą być białka (wg uczniów) i wyjaśnienie przez nauczyciela ewentualnych nieścisłości w wypowiedziach uczniów. Doświadczenie uczniowskie: Ogrzewanie białka jajka kurzego oraz działanie wybranymi czynnikami na białko jajka kurzego – denaturacja i koagulacja. Dokładne zebranie obserwacji i wspólne omówienie wniosków pozwalające zdefiniować proces denaturacji i koagulacji. Pokaz nauczycielski − wykrycie białka przez działanie stężonym roztworem kwasu azotowego(V). Zebranie obserwacji
i wniosków.	X.4: Uczeń opisuje budowę, wybrane właściwości fizyczne i właściwości chemiczne aminokwasów na przykładzie kwasu aminooctowego (glicyny). Pisze równanie reakcji kondensacji dwóch cząsteczek glicyny.
X.5: Uczeń wymienia pierwiastki, których atomy wchodzą w skład cząsteczek białek.
Definiuje białka jako związki powstające w wyniku kondensacji aminokwasów.
X.6: Uczeń bada zachowanie się białka pod wpływem ogrzewania, pod wpływem
etanolu, kwasów i zasad, soli metali ciężkich (np. CuSO4) i chlorku sodu. Opisuje różnice w przebiegu denaturacji i koagulacji
białek. Wymienia czynniki, które wywołują te procesy. Projektuje i przeprowadza doświadczenia pozwalające wykryć obecność białka za pomocą stężonego roztworu kwasu azotowego(V) w różnych produktach spożywczych.	1	

Nr	
Temat lekcji	
Oczekiwane osiągnięcia ucznia	Warunki i sposoby realizacji oraz aktywność uczniów	Wymagania szczegółowe z PP (proponowane doświadczenia)	Liczba godzin	
		wymienia czynniki, które wywołują denaturację i koagulację białek;
projektuje doświadczenia pozwalające wykryć obecność białka za pomocą stężonego roztworu kwasu azotowego(V);
przeprowadza doświadczenia pozwalające wykryć obecność białka za pomocą stężonego roztworu kwasu azotowego(V)
w różnych produktach spożywczych.		D.26: Badanie właściwości białek (podczas: ogrzewania, rozpuszczania w wodzie
i w rozpuszczalnikach organicznych;
w reakcjach z solami metali lekkich i solami metali ciężkich oraz z zasadami i z kwasami). D.27: Wykrywanie za pomocą stężonego roztworu kwasu azotowego(V) obecności białka w produktach spożywczych.		
43	Cukry (5.3)	Uczeń:
definiuje pojęcie: cukry;
klasyfikuje cukry na proste (glukoza, fruktoza) i złożone (sacharoza, skrobia, celuloza);
wymienia pierwiastki wchodzące w skład cukrów;
podaje wzór sumaryczny glukozy;
podaje wzór sumaryczny fruktozy;
bada i opisuje wybrane właściwości fizyczne (rozpuszczalność, wygląd) glukozy i fruktozy;
wymienia i opisuje zastosowania glukozy i fruktozy;
podaje wzór sumaryczny sacharozy;
bada i opisuje wybrane właściwości fizyczne (rozpuszczalność, wygląd) sacharozy;
wskazuje zastosowania sacharozy;
podaje przykłady występowania skrobi i celulozy w przyrodzie;
podaje wzory sumaryczne skrobi i celulozy;
wymienia różnice we właściwościach fizycznych (rozpuszczalność, wygląd) skrobi i celulozy;
opisuje znaczenie i zastosowania skrobi i celulozy;
projektuje doświadczenia pozwalające wykryć obecność skrobi za pomocą roztworu jodu w różnych produktach spożywczych;
przeprowadza doświadczenia pozwalające wykryć obecność skrobi za pomocą roztworu jodu w różnych produktach spożywczych.	Pogadanka i burza mózgów na temat tego, czym są cukry. Podział cukrów na proste i złożone. Doświadczenie
uczniowskie − obserwacja próbek i badanie rozpuszczalności w wodzie i w benzynie glukozy, fruktozy, sacharozy oraz skrobi
i celulozy. Następnie, na podstawie zebranych obserwacji, sporządzenie zestawienia porównującego właściwości fizyczne próbek. Doświadczenie uczniowskie
– wykrycie skrobi w kleiku skrobiowym. Zaprojektowanie doświadczenia pozwalającego wykryć skrobię w produktach używanych na co dzień (produktach spożywczych).	X.7: Uczeń wymienia pierwiastki, których atomy wchodzą w skład cząsteczek cukrów (węglowodanów), oraz dzieli cukry na proste (glukoza, fruktoza) i złożone (sacharoza, skrobia, celuloza).
X.8: Uczeń podaje wzory sumaryczne glukozy i fruktozy. Bada i opisuje wybrane właściwości fizyczne glukozy i fruktozy.
Wymienia i opisuje ich zastosowania. X.9: Uczeń podaje wzór sumaryczny sacharozy. Bada i opisuje wybrane właściwości fizyczne sacharozy oraz wymienia jej zastosowania.
X.10: Uczeń podaje przykłady występowania skrobi i celulozy w przyrodzie. Podaje wzory sumaryczne tych związków i wymienia różnice w ich właściwościach fizycznych.
Opisuje znaczenie i zastosowania tych cukrów. Projektuje i przeprowadza doświadczenia pozwalające wykryć obecność skrobi za pomocą roztworu jodu w różnych produktach spożywczych.
D.28: Badanie właściwości fizycznych (stanu skupienia, barwy, rozpuszczalności w wodzie, przewodnictwa elektrycznego) i chemicznych (odczynu) węglowodanów prostych i złożonych.
D.29: Wykrywanie za pomocą roztworu jodu obecności skrobi w produktach spożywczych.	1	
44	Podsumowanie działu 5	1	
45	Sprawdzian	1