Wprowadzona rozporządzeniem Ministra Edukacji z 11 marca 2026 r. nowa podstawa programowa kształcenia ogólnego (Dz.U. z 2026 r., poz. 378) stanowi istotny zwrot w polskiej edukacji. Odchodzi ona od tradycyjnego, encyklopedycznego modelu przekazywania wiedzy na rzecz rozwijania sprawczości uczniów i ich kompetencji.

Aby w pełni zrozumieć i skutecznie wdrożyć ten dokument na II etapie edukacyjnym (klasy IV–VIII), nauczyciele muszą zapoznać się z jego nową architekturą, a przede wszystkim ze sposobem formułowania celów w języku efektów uczenia się.

Zakres treści: Przejście od wiedzy do kompetencji i sprawczości

Nowa podstawa programowa redefiniuje zakres tego, czego uczy się w szkole. Nie jest to już tylko lista haseł do omówienia, ale precyzyjnie zaprojektowany zbiór kompetencji. Nacisk położono na integrację dwóch filarów:

• Kompetencji fundamentalnych, do których zaliczamy sprawności językowe, matematyczne, cyfrowe oraz ruchowe. Stanowią one narzędzia niezbędne do dalszego uczenia się i funkcjonowania w świecie.
• Kompetencji przekrojowych, obejmujących kompetencje poznawcze (krytyczne i kreatywne myślenie, rozwiązywanie problemów), społeczne (współpraca, empatia) oraz osobiste (samoregulacja, dbanie o siebie).

Najważniejszym pojęciem organizującym zakres treści jest sprawczość. Jest to zdolność ucznia do podejmowania autonomicznych działań, brania za nie odpowiedzialności oraz przekonanie o własnej skuteczności w rozwiązywaniu problemów w szkole i poza nią. Treści nauczania zostały dobrane tak, aby uczeń nie tylko "wiedział o czymś", ale potrafił tę wiedzę wykorzystać w realnym działaniu.

Struktura podstawy programowej

Architektura nowej podstawy programowej dla poszczególnych zajęć edukacyjnych w klasach IV–VIII została ujednolicona i opiera się na czterech spójnych elementach, które nauczyciel powinien czytać i interpretować łącznie:

A. Cele kształcenia / Wymagania ogólne

Stanowią one swoisty drogowskaz i określają najważniejsze kierunki pracy z uczniem na danym przedmiocie...

B. Treści nauczania / Wymagania szczegółowe i moduły tematyczne

To najbardziej szczegółowa część dokumentu...

• Bezpieczeństwo i obrona (np. zajęcia praktyczno-techniczne, wychowanie fizyczne).
• Medialny (np. język polski, informatyka, edukacja obywatelska).
• Filozoficzny (np. język polski, historia).
• Ekonomiczno-finansowy (np. matematyka, geografia, edukacja obywatelska).
• Klimatyczny (np. biologia, geografia, fizyka, chemia).
• Kultura (np. język polski, historia, plastyka, muzyka).

Warunki i sposób realizacji

Ta część podstawy programowej zawiera kluczowe rekomendacje metodyczne...

Doświadczenia edukacyjne

• Język polski: uczestnictwo w zorganizowanej debacie oksfordzkiej...
• Matematyka: zebranie informacji o produkcie finansowym...
• Geografia: opracowanie planu wycieczki...
• Biologia: realizacja projektu badawczego...

Uzasadnienie: Opis w języku efektów uczenia się

Fundamentalną zmianą systemową...

Czasowniki operacyjne i ich znaczenie w praktyce edukacyjnej

Sercem języka efektów uczenia się są czasowniki operacyjne...

dr Roman Lorens
Ekspert prawa oświatowego